Venüs ve Uranüs Neden Yanlış Yönde Dönüyor?

Öne Çıkanlar

Güneş sistemine ait dokuz gezegen: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün, Plüton (Ceres, Mars ve Jupiter arasında bulunan cüce bir gezegendir.)

Uzay astronomlara çözülmesi için sayısız gizem sunuyor, yıllardır açıklanamayan gizemlerden bir tanesi ise kendi Güneş sistemimizden. Venüs ve Uranüs Güneş etrafında dönen diğer gezegenlerden farklı bir dönme yönüne sahip. Bu nasıl mümkün olabiliyor?

Kendi gezegenimiz dahil, Solar sistemdeki diğer bütün gezegenlerin eksen etrafındaki dönüş hareketi doğudan batıya doğru olurken; Venüs’ün kendi ekseni etrafında batıdan doğuya döner ve Uranüs’ün ekseni o kadar eğiktir ki dönme hareketi neredeyse yan bir şekilde gerçekleşir.

Gezegenlerin eksen eğiklikleri

Güneş sistemi, gravitasyon etkisi ile çöken ve dönmeye başlayan gaz bulutu (solar/planetary nebula) tarafından meydana gelmiştir. Güneş sistemindeki gezegenlerin başlangıçları aynı olduğu için teorik olarak hepsinin aynı yönde, oluşumda ortaya çıkan dönme yönünde hareket etmesi beklenir. (Diskleşmiş bir sistemi ele alıp açısal momentumları ve açısal hızlarını de hesaba katarsak, gezegenlerin eksen dönüşlerinde bu kadar büyük bir sapma olmamalı.)

Solar nebula ve gravitasyonel çöküş

Ancak Venüs ve Uranüs bu beklentinin aksine bir istisnadır: Güneş’in dönüşüne karşı dönen retrograd dönüş (geriye giden) olarak bilinen şeye sahiptirler. Fakat bu nasıl mümkün olabilir?

Uzun süredir kabul gören hipotezlerden biri Venüs ve Uranüs’ün – Dünya ve diğer gezegenlerde olduğu gibi – başlangıçta saat yönünün tersine döndüğü ancak daha sonra eksenlerini saptırabilecek ve farklı yönlerde dönmesini sağlayabilecek büyük nesneler (belki de başka gezegenler) tarafından vurulmuş olmasıdır. Son yıllarda gökbilimciler, Venüs ve Uranüs’ü bağımsız olarak inceleyerek başka açıklamalar aradılar.

Güneş Sistemi oluşumu; Kaynak: https://www.phy.olemiss.edu/~luca/astr/Topics-Solar/Images/Summary_354x394.jpg

2011’de simülasyonlar, bir büyük çarpma yerine birçok küçük çarpışmanın Uranüs’ün eksen etrafında 98 derecelik bir dönüş açısına neden olabileceğini ortaya çıkardı. Çoklu küçük çarpışmalar aynı zamanda gezegene ait uyduların neden aynı açıda döndüğünü de açıklayabilir – bu, tek bir büyük çarpışma sonucu neredeyse olmayacak bir şeydir.

Uranüs ve uydularının dönüşleri

2009’da gökbilimciler tarafından öne sürülen alternatif bir hipotez ise Uranüs’ün büyük uydusu ve kütle çekim ile dönüş yönünün değişmesi üzerinedir. Tıpkı bir kozmik tilt oyunu gibi, er geç uydu başka bir gezegen tarafından yörüngeden çıkarılabilirdi. Hipoteze göre, bu büyük uydu, gravitasyonel çekim ile Uranüs’ün kutuplarının yana düşmesine- kendi tarafına düşmesine- neden oldu.

Saat Yönünde Dönen Venüs

En yakın komşu gezegenimiz Venüs’e gelince, bilim insanları Venüs’ün bir zamanlar Dünya gibi döndüğünü daha sonra ise neredeyse statik denebilecek şekilde yavaşladığını ve zaman içerisinde şu anki dönüş yönünü aldığını öne sürdüler.

Venüs ve Dünya dönüşleri; kaynak: https://dl0.creation.com/articles/p136/c13626/venus-rotation.jpg

Eğer Venüs’te yaşıyor olsaydık günlerimiz yıllardan daha uzun olurdu.(Ve Güneş batıdan doğardı.) Bunun nedeni Venüs, kendi etrafında dönüşünü 243 Dünya gününde tamamlarken; Güneş etrafındaki bir tam dönüşü 225 Dünya gününde gerçekleşiyor olmasıdır. Bu bağlamda hipotez, Venüsün kendi etrafındaki dönüşünün neden yavaş olduğunu açıklayabilir niteliktedir.

Gökbilimciler, Güneş’in güçlü gravitasyonel etkisi ile Venüs’ün yoğun atmosferini çektiğini düşünüyor. Bu olayın yaratacağı atmosferik gelgitler ve diğer gezegenlerden gelen gelgit çekimlerinin oluşturduğu torklar, gezegenin dönüşünü tersine çevirmek için birleşmiş olabilir.

Gezegenin sıcak tarafındaki yoğun atmosferin soğuk tarafından uzaklaştırıldığı bu gelgit torkları fikri, Venüs’ün saat yönündeki dönüşünü açıklama konusunda gezegensel bir çarpışmadan çok daha olasıdır.Bu fikir, şu ana kadarki en iyi açıklamalardan biridir.

Şu an için Güneş Sistemimizin gezegen ailesinde Venüs ve Uranüs’ü tuhaf yapan şeyin kaynağından kimse yüzde yüz emin değil. Venüs’e bir sonraki yakından bakışımız, Merkür’e doğru yola çıkan ve 2018’de fırlatılan BepiColombo sondası ile yapılan bir görevden gelecektir. Bu görev bilim insanlarına gizemi çözmeye yardımcı olacak yeni veriler verebilir.

Venüs ve Uranüs’ün dönüş yolundaki bu büyük değişim nasıl olmuş olabilir?

Atmosferik gelgitler ve gravitasyon etkisi ile oluşan torklar ve Venüs’ün hareketi; Kaynak: https://static.cambridge.org/binary/version/id/urn:cambridge.org:id:binary:20170503120102304-0104:9781139020558:84412fig4_31.png?pub-status=live

Diğer Yazılar

Okuyucu Yorumları

Bir Cevap Yazın

Popüler İçerikler