Hubble Uzay Teleskobunun 50 Milyon Dolarlık Hatası

Öne Çıkanlar

Hubble Uzay Teleskobu

Hubble Uzay Teleskobu 24 Nisan 1990 da uzay mekiği Discovery’nin kargo bölümünde fırlatıldı ve yörüngeye yerleştirildi. Hubble akıllara durgunluk veren fotoğraflar çekip evrenin ilk zamanlarından bizlere ipuçları verebileceğinden, uzay için o dönemler heyecanlı zamanlardı. 30 yılı aşkın görevi boyunca Hubble teleskobu tamda onu yapıyor milyonlarca mükemmel fotoğraf çekiyordu. En ünlü teleskoplardan biri olmanın yanı sıra, neredeyse tamamen bir başarısızlık hikayesinin ana kahramanı olacaktı.

Hubble Uzay Teleskobu yörüngeye yerleştirildikten kısa bir süre sonra operatörler fotoğraf çekiyorlar fakat hiç de beklendiği gibi net fotoğraflar elde edemiyorlardı. Bir şeyler yanlış gidiyor, büyük uzay teleskobu projesinden istenilen verim alınamıyordu. Harcanan 4.7 milyar dolar çöpe gidecek, yıllarca yapılan çalışmalar sonuçsuz mu kalacaktı? Hubble teleskobu bir utanç olarak mı tarihe geçecekti?

NASA tabiki bu olayın peşini bırakmadı ve gerekli araştırmaları yaptı ve en son hatayı buldu. Hata Hubble’ın 2.5 metre olan birincil aynasının görüntülerin netliğini etkileyen bir sapmaya sahip olmasıydı. Eğer ayna kusursuz olsaydı aynanın herhangi bir yerine yansıyan görüntü aynı noktada odaklanacaktı. Fakat 2000 nanometre boyutundaki, insan saçının kalınlığının 50’de biri büyüklüğündeki bu hatadan dolayı görüntüler aynı noktada odaklanamıyordu.

Bu fotoğraf, Hubble Uzay Teleskobu’nun birincil aynasının, çok küçük ama çok önemli kusurunun keşfedilmesinden on yıldan fazla bir süre önce, 1979’da Perkin-Elmer Corporation’ın büyük optik üretim tesisinde yerleştirildiğini gösteriyor. Credits: NASA

Hubble’ın birincil aynası, Perkin-Elmer Corporation olarak adlandırılan şirket tarafından yapılmıştı. Bu ayna 10 nanometre doğruluk payı ile pürüzsüzleştirilmeliydi ve Perkin-Elmer Corporation o dönemin yüksek teknolojili özel bilgisayar destekli pürüzsüzleştirme aletlerini kullandığından NASA aynanın yapımı için bu şirket ile anlaşmıştı. Ana aynanın yanı sıra KODAK firmasi ile de yedek ayna için anlaşılmıştı. KODAK üretime başlamış fakat NASA, Perkin-Elmer Corporation şirketini seçtiği için KODAK üretimini tamamlamamıştı. KODAK’ın bu aynası şuan Washington DC’de Ulusal Hava ve Uzay Müzesinde sergilenmektedir.

Peki ne olacaktı? Sorun nasıl çözülecekti? Uzayda aynayı değiştirmek mümkün olmadığından yeni bir ayna göndermek de mümkün değildi. Hubble tamir edilebilir olması için özel tasarlanmıştı. Hubble’ın arkasında beş modüler dizayn edilmiş enstrüman bölümü var. Bu bölümdeki görüntüleme ve ölçüm gibi çeşitli bilimsel aletler, teknoloji geliştikçe değiştirilebilir ve daha gelişmiş versiyonu takılabilir şekilde inşaa edilmişti. NASA bu enstrüman bölümlerinden birine yerleştirilip sorunu çözecek dahice bir çözüm buldu. Bu enstrüman yanlış odaklanmış olan görüntüyü alıp, içerdiği çeşitli ayna ve lensler vasıtasıyla tekrardan odaklayacaktı. Bu enstrümana COSTAR (The Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement) ismi verildi. İki yıllık geliştirme ve 50 milyon dolarlık masraftan sonra COSTAR fırlatılmaya hazırdı.

Hubble Uzay Teleskobuna bakım yapan bir astronot. Credits: NASA

2 Aralık 1993’de uzay mekiği Endeavour, 7 astronot ve COSTAR ile beraber Hubble’ı kurtarma görevi için yola çıktı. Yedi saatlik uzay yürüyüşü sonrası astronotlar Hubble’ın bir enstrümanını çıkarıp COSTAR ile değiştirmeyi başardı. Astronotlar bu bakım görevinde 30 saati aşkın uzay yürüyüşü gerçekleştirdi. Hubble’ın çektiği yeni görüntüler çok netti ve bu da kurtarma operasyonunun başarılı olduğunu ortaya koyuyordu. Hubble’ı geliştiren mühendis ve araştırmacıların üç yıldan fazla bekleyişin ardından yüzleri gülüyordu. Artık Hubble yapmasi gerektiği şeyi yapabilir, uzayın derinliklerini fotoğraflayabilirdi.

COSTAR’ın yerleştirilmesinden önce (sol) ve sonra (sağ) çekilen iki resim. Credits: NASA

Hubble Uzay Teleskobuna uzay mekikleri tarafından düzenli olarak bakım yapıldı. 2009’da COSTAR Hubble’dan çıkarıldı çünkü artık yeni ve daha modern enstrümanların kendi ayna ve mercekleri vardı. Kurtarıcı olan COSTAR’a artık ihtiyaç kalmamıştı.

NASA, COSTAR modülünü kullanarak neredeyse Uzay Teleskobunu kullanım dışı bırakacak sorunu çözmeyi başarmıştır. 1990 ve 1993 arasında, COSTAR’sız çekilen bazı Hubble görüntüleri de, hatalı aynanın etkilerini bir şekilde azaltan bilgisayar görüntüsü yeniden yapılandırma teknikleri kullanılarak işlendi.

Mustafa Alperen Balcı

Diğer Yazılar

Okuyucu Yorumları

Bir Cevap Yazın

Popüler İçerikler